The spam filter installed on this site is currently unavailable. Per site policy, we are unable to accept new submissions until that problem is resolved. Please try resubmitting the form in a couple of minutes.
Մշակույթ
Փետրվար 28, 2016
Արքմենիկ Նիկողոսյան. «Փորձում ենք գտնել յուրահատուկ լեզուներին տիրապետող թարգմանիչներ»
«Անտարես» հրատարակչության գլխավոր խմբագիր Արքմենիկ Նիկողոսյան
Արքմենիկ Նիկողոսյան

«Երևանի բեսթսելեր» նախագիծն արդեն երրորդ տարին անընդմեջ մրցանակաբաշխության միջոցով ներկայացնում է Հայաստանում ամենապահանջված գրքերը: Օրերս կազմակերպվել էր նաև «Տարվա բեսթսելեր» 2016թ. մրցանակաբաշխությունը: «Արմենպրես» լրատվական գործակալության նախագծի շրջանակներում բեսթսելերների տարվա հրատարակիչ ճանաչվեց «Անտարես» հրատարակչությունը, իսկ ամենապահանջված թարգմանությունների կատարող` Կարլեն Մատինյանը, ով հայերեն է թարգմանել Էլֆրիդե Ելինեկի «Դաշնակահարուհին» և Գյունթեր Գրասի «Թիթեղյա թմբուկը»: «Անտարես» հրատարակչության գլխավոր խմբագիր Արքմենիկ Նիկողոսյանի հետ զրուցեցինք գեղարվեստական գրականության թարգմանություններին ու հրատարակմանն առնչվող հարցերի ու խնդիրների շուրջ:

Ինչպիսի՞ գրականություն է ընտրվում թարգմանության համար, և որո՞նք են ընտրության չափորոշիչները:

- Չափորոշիչները մեր երկրում յուրահատուկ են: Տարիների ընթացքում մենք բազմաթիվ թարգմանական բացթողումներ ենք կուտակել դեռևս խորհրդային ժամանակներից սկսած, երբ գաղափարական, գրաքննական տարբեր պատճառներով շատ հեղինակներ չեն թարգմանվել, կամ թարգմանվել են ռուսերենից, դրա համար հիմա մեր գերխնդիրն է թարգմանել այն հեղինակներին, որոնք չեն թարգմանվել, և երկրորդ` հետևել աշխարհում տեղի ունեցող գործընթացներին, այսինքն` տեսնել` ինչ լավ գրողներ կան, ինչ լավ գրքեր կան, և դրանք թարգմանել:

Իհարկե, մենք ունենք խորհուրդ` միանձնյա չենք որոշում, կարդում ենք, որոշում ենք թարգմանել, ձեռք ենք բերում հեղինակային իրավունքներ և հրատարակում ենք: Հաշվի է առնվում նաև պահանջարկը` գրախանութներում առկա տվյալներով ուսումնասիրություններ անելով: Բայց նաև այսպիսի քաղաքականություն ունենք` ոչ միայն հետևել պահանջարկին և հրամցնել գրքեր, այլ նաև մեր առաջարկած գրքերով կրթել ընթերցողին, բարձրացնել նրա ճաշակը:

Թարգմանություններ կատարելիս կա նաև միջնորդ լեզվի գործոնը, ինչպիսի՞ ազդեցություն  է ունենում միջնորդ լեզուն:

- Մենք որդեգրել ենք այսպիսի քաղաքականություն` բացառել միջնորդ լեզվից կատարվող թարգմանությունները: Հատկապես գեղարվեստական գրականության պարագայում դա պետք է բացառել: Մենք միշտ փորձում ենք գտնել թարգմանիչներ, որոնց տիրապետած լեզուները յուրահատուկ են, օրինակ` հիմա չունենք թարգմանիչներ ճապոներենից, բայց այս տարիների ընթացքում կարողացանք աշխատել, օրինակ, մակեդոներենից, թուրքերենից թարգմանիչների հետ:

Իսկ ի՞նչ քայլեր են ձեռնարկվում թարգմանչական դպրոց ստեղծելու առումով:

- Կար նպատակ Զավեն Բոյաջյանի և երջանկահիշատակ Սամվել Մկրտչյանի հետ ստեղծելու թարգմանչաց դպրոց, որովհետև ըստ մեզ` մեր բուհերում տրվող կրթությունը բավարար չէ լավ թարգմանիչ դառնալու համար, այնտեղ սովորեցնում են օտար լեզուներ, մոռանում են ամենակարևորի` մայրենիի մասին: Մենք անցյալ տարի կազմակերպեցինք «Կամուրջ» թարգմանչաց մրցույթը և աշխատեցինք մոտ վեց հարյուր քսան թարգմանիչների հետ` Հայաստանի տարբեր մարզերից, սփյուռքից, Արցախից, և այդ մրցույթի շնորհիվ կարողացանք ընտրել մոտ մեկ տասնյակից ավելի թարգմանիչների, ովքեր թարգմանում էին լեհերենից, շվեդերենից և այլ լեզուներից:

153 Որքանո՞վ է հրատարակչությունը ներառված գրականությունը հայերենից այլ լեզուներ թարգմանելու գործընթացում:

- Կարելի է ասել` դա հենց մեր նախաձեռնությունն էր` ստեղծել առաջին գրական գործակալությունը, որը աշխատում էր դրսի գործակալությունների, հրատարակիչների հետ, որպեսզի նրանք դրսում թարգմանեին հայ հեղինակների, և այս տարիների ընթացքում որոշ հաջողությունների հասել ենք: Արամ Պաչյանի գիրքը թարգմանվեց ուկրաիներեն, Հովհաննես Թեքգյոզյանի գիրքը` թուրքերեն, հիմա նույն գիրքը լույս կտեսնի Կանադայում անգլերենով, Գուրգեն Խանջյանի գիրքը տպագրվեց ԱՄՆ-ում անգլերենով, շուտով Գուրգեն Մահարու «Այրվող Այգեստանները» լույս կտեսնի Եթովպիայում: Որոշակի հաջողություններ կան, բայց սա մեծ աշխատանք է, որը վստահ եմ` իր պտուղները ապագայում կտա: 

Գրականություն թարգմանողը մի քիչ էլ պիտի գրող լինի, այնպես չէ՞:

- Գիտեք` պարտադիր չէ: Ես շատ գրողների եմ ճանաչում, որոնք չունեն ճաշակ, լեզվազգացողություն, և ճանաչում եմ թարգմանիչների, որոնք գրողներ չեն, բայց ցանկացած գրողից լավ ճաշակ ունեն, լավ ոճազգացողություն ունեն:

Նույնը կասեք նաև պոեզիա՞ թարգմանելու պարագայում:

- Պոեզիայի դեպքում մի փոքր վերապահում կանեմ, որովհետև պոեզիա պետք է, այնուամենայնիվ, թարգմանի բանաստեղծը:

Ֆինանսական  ինչպիսի՞ ռազմավարություն է վարում հրատարակչությունը:

- Դա ամենաբարդ խնդիրն է: Միանգամից ասեմ, որ վնասաբեր ոլորտ է, բայց մեր նպատակը հետևյալն է` ձևավորել գրական ու թարգմանական լավ դաշտ, որպեսզի ստեղծվի հենք` հետագա զարգացման համար: Մոտ իննսուն տոկոսով հրատարակչությունն է ներդրումներ անում, իհարկե, աջակցություններ եղել են տարբեր հիմնադրամներից, մշակույթի նախարարությունից, բայց մենք կուզեինք, որ մեր մեծագույն աջակիցը լիներ հասարակությունը, որը իր աջակցությունը կարող է ցուցաբերել ընդամենը գրքեր ձեռք բերելով: Բայց վստահ ենք, որ մի քանի տարի հետո մեր կատարած ներդրումները իրենց պտուղները կտան:

Գրքերը հրատարակվում են մի քանի մատենաշարերով` «Պարտադիր ընթերցանություն», «Արգելված գիրք», «Օտար գիրք» և այլն: Ի՞նչ խնդիր եք ուզել լուծել մատենաշարերի ստեղծումով և չե՞ք կարծում, որ մատենաշարը ազդեցություն է ունենում ընթերցողի ընտրության վրա:

- Մեր յուրաքանչյուր շարք իր փիլիսոփայությունն ունի, օրինակ` «Պարտադիր ընթերցանությունը» նախատեսված է անել հարյուր հատոր, և դրանք հայ և համաշխարհային գրականության այն գործերն են, որոնք, մեր կարծիքով, յուրաքանչյուր մարդ պարտավոր է կարդալ` իր նվազագույն ինտելեկտը ապահովելու համար: Այդ շարքում հիմնականում ներառվում են նախկինում լավ կատարված թարգմանություններ, որոնք արվել են բնագրից և նաև հայ հեղինակների գործեր:

«Օտար գիր» շարքը երկու ֆունկցիա ունի: Նախ լրացնում է թարգմանական բացերը, երկրորդ` ներառում է ժամանակակից հեղինակների: «Կողմնացույց» մատենաշարը պատանեկան գրականությունն է ներառում, «ԳԱՄ» մատենաշարում այն գործերն են, որոնք վեպեր չեն, պատմվածքներ չեն, պոեզիա չեն, այլ ավելի շատ էսսեներ են, գիտական նյութեր են, «Նոբելյան մրցանակակիրներ» շարքում նոբելյան մրցանակ ստացած հեղինակների վեպերն են: Այս հինգ տարիների ընթացքում մենք տեսնում ենք, որ, այո, կարողանում ենք ինչ-որ չափով ազդել մեր ընթերցողների ճաշակի ձևավորման վրա. նրանք այսօր ավելի խստապահանջ են դարձել, ավելի շատ են ուզում լավ գրքեր ունենալ, և դա, բնականաբար, մեզ ուրախացնում է:

Դրական ազդեցությունը պարզ է, բայց հաճախ ընթերցողը մտնում է գրախանութ ու գնում գիրք, որովհետև վրան գրված է, որ արգելված է կամ պարտադիր:

- Մատենաշարերը կազմելիս` այդ գործոնները հաշվի են առնվել: Բայց կուզեի, որ մեր ընթերցողները թյուրընկալման մեջ չլինեն. իմանան արգելված է, ուրեմն խուժանական գիրք է, որովհետև ես գիտեմ, որ ընթերցողների մեծ մասը գնում է այդ գրքերը` մտածելով, որ այնտեղ ինչ-որ էրոտիկ բաներ կան, օրինակ` Էլիֆ Շաֆաքի «Ստամբուլի բիճը» գիրքը կա այդ մատենաշարում, բայց ոչ մի էրոտիկ տեսարան չկա, պարզապես, այդ գիրքը Թուրքիայում արգելված է եղել: Մենք ընդամենը առաջարկում ենք, իսկ յուրաքանչյուր ընթերցող կարող է իր սիրելի գրքերի մատենաշարը կազմել:

Այդ դեպքում չի՞ կարող մի մատենաշար հրատարակվել, որը կներառի տարբեր գրքեր` առանց նշելու, որ դրանք արգելված են եղել, պարտադիր են և այլն:

- Հայաստանյան միտումները հաշվի առնելով` մենք նաև նպատակ ունենք բոլոր գրքերը միատեղել Բաբելոն մատենաշարի մեջ: Այդ գրքերը տպագրված կլինեն շատ էժան թղթի վրա, էժան կազմով և կլինեն մատչելի հանրային ընթերցման համար:

Հարցազրույցը` Քնարիկ Մարտիրոսյանի

Լուսանկարները` Արքմենիկ Նիկողոսյանի ֆեյսբուքյան էջից և «Անտարես» հրատարակչության ֆեյսբուքյան էջից

Աղբյուր` JNews.am

Share
Printer-friendly version
PDF version

Թեմատիկ նյութեր

Մեկնաբանություններ

Մեկնաբանել