The spam filter installed on this site is currently unavailable. Per site policy, we are unable to accept new submissions until that problem is resolved. Please try resubmitting the form in a couple of minutes.
Մշակույթ
Դեկտեմբեր 24, 2015
Ճահճացման եզրին. Դավիթ Մաթևոսյան
Մարո Նալբանդյան
Ուսանողի հայացք
Ճահճացման եզրին. Դավիթ Մաթևոսյան

Մշակույթը  արվեստի հիմնաքարն է: Ժողովրդի դաստիարակության և կրթության գործում այն ունի անգնահատելի դեր, որ պարզապես պարտավորեցնում է նրա գոյությունը: Յուրաքանչյուրս մշակույթի մեկ մասնիկ ենք՝ ակամա կապված և խաչահյուսված նրան թելի կծիկի նման: Հայերս հաճախ մոռանում ենք մեր մշակութային արժեհամակարգի գոյության և պահպանման մասին և ճահճուտի նման լճացնում ենք այն` անգիտակացաբար բերելով գիտակից վիճակի: Մշակույթը ճահճուտից հանել է պետք և այդ գործում իրենց աննվիրական դերն են ունենում արվեստին իրապես նվիրյալ մարդիկ: Հարցազրույցս Թումանյանի խոսքով «անմահ գործ»-ի նվիրյալ, ռեժիսոր Դավիթ Մաթևոսյանի հետ է:

 - Երկրների մշակութային երկխոսությունը ի՞նչ դեր է կատարում հայկական մշակույթի գործում: Ո՞րն է «Գրական տապան» ամենամյա փառատոնի առաքելությունն այդ գործում:

- Մշակութային երկխոսությունը որևէ երկրի համար, որևէ մշակույթի համար անգնահատելի երևույթ է, որովհետև հարստացնում ես և հարստանում ես, քեզ են ճանաչում, դու ես ճանաչում: Մյուս կողմից դա խթան է մշակույթի զարգացմանը՝ քո և իրենց մշակույթների զարգացմանը: Նախագծեր են առաջանում, մտքեր են ձևավորվում լավագույն տարբերակներով, ստեղծագործություններ են ստեղծվում, ֆիլմեր են նկարահանվում, գրքեր, պոեզիա և այլն: Մշակույթների համագործակցությունն առավել կարևոր է փակ հասարակությունների համար, էսպես ասած փոքր ժողովուրդների համար: Մենք փակ ժողովուրդ ենք, ինքներս մեր մեջ ենք պարփակված և դա, ցավոք սրտի, պատմական կենսափորձի հետևանք է: Մեր խնդիրն է բացվելով հարստանալ, ոչ թե ձուլվել, քանի որ շատերը մշակույթի փոխներթափանցումը որպես ձուլում են ընկալում: «Գրական տապանը» փառատոն է, որի կարգախոսն է Հայաստանը, հայ գրողներին ճանաչել տալ օտարներին, իսկ հայ գրողների համար բացահայտել օտար գրողներին: Կարծում եմ այն իր տեղն ու ասելիքը պետք է ունենա թե՛ Հայաստանում, թե՛ Հայաստանի սահմաններից դուրս, որովհետև մենք արդեն ունենք որոշակի արձագանքներ, ինչը մեզ համար չափանիշ է:

- «Հրանտ Մաթևոսյան» հիմնադրամի նախաձեռնությամբ ծրագրված է ստեղծել մշակույթի կենտրոն: Հայտնի է, որ կառավարությունը խոստացել էմասամբ փակել կենտրոնի ստեղծման ծախսերը, ինչո՞ւ:

- Իրականում խոսքը իհարկե լոկ մասամբ փակելու մասին չէ: Մենք կառավարություններին 2003 թվականից, ի լուր քաղաքական դաշտի, հայտնեցինք «Հրանտ Մաթևոսյան» կենտրոնի և այգու ստեղծման անհրաժեշտության մասին և հայեցակարգ ներկայացրինք: Նշեմ, որ միայն պատերի կառուցապատման համար անհրաժեշտ գումարը կազմում է 1 մլն դոլարին համարժեք դրամ: Շատ կառավարություններ են փոխվել այդ ընթացքում, նախագահներ են փոխվել, վերջապես 2014-2015թթ. սահմանագծին ներկայիս կառավարությունը, ավելի կոնկրետ՝ վարչապետը, բանավոր կերպով հայտնեց 130 մլն դրամ հատկացնելու իր մտադրության մասին: Ամռանը հայտնեցին, որ 50 մլն դրամ է հատկացվելու, ինչը չի կազմում նույնիսկ 10%-ը: Իհարկե, խոսքը գնում էր այն մասին, որ  չափաբաժիններով երկու-երեք տարվա ընթացքում գումարներ կփոխանցվեն: Բյուջետային տարին փակվում է, և այդ գումարը չի հատկացվել հիմնադրամին: Խոստացվել է, որ պետք է փողոցը կոչվի Հրանտ Մաթևոսյանի անունով և արձան կանգնեցվի: Մինչև հիմա պարզ չէ՝ ում միջոցով և ինչպես է ուզում կառավարությունն իրականացնել այդ շինարարությունը, սակայն, իրենց խոսքով, դա կարող է լուծվել ընդամենը մեկ թղթի ստորագրումով:

- Շատ արվեստի մարդիկ, իրենց գնահատված չզգալու պատճառով, լքում են երկիրը: Ի՞նչն է Ձեզ պահում Հայաստանում, արդյոք երբևէ մտադրություն ունեցե՞լ եք հեռանալ այստեղից:

- Այդ հարցը իմ առջև հաճախ դրել եմ, և, չեմ բացառում, որ հիմա էլ է դրված: Եկել եմ այն մտքին, որ գնալ-գալ տարբերակը լինի: Հայաստանը լքում է դրա կարողությունն ունեցող մարդկանց զգալի մասը՝ անկախ զբաղմունքից: Հասկանալի է, որ մտավորականության, գիտնականների, արվեստագետների, ժողովրդի գիտակից հատվածի զգալի մասը մինչև այսօր դա իրականացրել է: Ես դա չեմ անում, քանի որ անելիքներ կան, քանի որ տեսնում եմ, որ այդ անելիքները խիստ կապակցված են Հայաստանի գոյատևման, ապա և հարատևման հայեցակարգային անելիքների հետ, թերևս դրա մի մասն են կազմում, եթե ես ինքս ինձ չեմ խաբում: Խոսքը Մաթևոսյանի ժառանգության մասին է, որին տերեր են պետք: Մշակույթը չպետք է ընկալվի պալատական ծաղրածուների կամ հեռուստատեսային զվարճալիքի տեսքով: Եթե չկա մշակույթ՝ ուրեմն այս հասարակարգը դատապարտված է: Ահա թե ինչու եմ այստեղ, չնայած, հնարավոր է, կյանքի մարտահրավերով, թերևս նույն մշակույթի համար սկսեմ լինել Հայաստանում և Հայաստանից դուրս:

- Ինչպե՞ս ստացվեց, որ լինելով արվեստի մարդ, որոշեցիք ներգրավվել նաև քաղաքականության մեջ: Կապ ունե՞ք արդյոք «Հայ ազգային կոնգրես» կուսակցության հետ:

- Ես այդքան էլ ինձ քաղաքականության մեջ ներգրավված չեմ համարում: Ես որևէ կուսակցության անդամ չեմ եղել, որևէ կուսակցություն ընդունվելու կամ նրանից հեռանալու դիմում չեմ գրել: Հայ ազգային կոնգրեսն ունի համակիր շրջանակներ, որտեղ ներգրավված մարդկանց իրենք, այսպես թե այնպես, համարում են կուսակցության անդամ: Երբ Հայ ազգային կոնգրեսը հասարակական կազմակերպություն էր, ինքը արտահայտում էր այն մտքերն ու գաղափարները, որոնք ես ունեի որպես ՀՀ քաղաքացի: Ես հիմա էլ քաղաքացի եմ և կպաշտպանեմ ու պաշտպանում եմ ցանկացած ռացիոնալ գաղափար, որը երկիրը ֆինանսական, տնտեսական, քաղաքացիական և մշակութային ճգնաժամից դուրս բերելուն է ուղղված:

- Ի՞նչ եք կարծում՝ մեր երկրում սպասվող առաջիկա փոփոխությունները՝ կապված պառլամենատական երկրի ստեղծման հետ, բացասակա՞ն, թե՞ դրական ազդեցություն կունենան:

- Ես հանրաքվեի ժամանակ եղել եմ ժողովրդի հետ, և, որքան էլ չսիրեմ «ոչ» բառը, քանի որ այն բացասական ուղերձ ունի իր մեջ, էս պահին «ոչ»-ը անհրաժեշտություն էր: «Ոչ»-ին կողմ եմ և «ոչ»-ը հաղթել է: Կարծում եմ՝ ոչ մի բան էլ տեղի չի ունենալու, որորվհետև մենք ընկած ենք շատ տարօրինակ իրավիճակի մեջ, մենք անիրավության դաշտում ենք, ինչը ամենակարևորն է: Պատասխանատուները օրվա իշխանությունն են: Վերջին հաշվով՝ մշակույթի որևէ ոլորտում առավել կամ պակաս չափով առկա պրոբլեմը մրցակցության բացակայության, քննադատություն չընդունելու մեջ է, քանի որ այդ երևույթները բերում են ճահճացման: Նույնն է քաղաքականության մեջ: Իշխանությունը լուրջ խնդիր պետք է դնի իր առջև՝ լսել ժողովրդի ձայնը: Մարդկության հարուստ կենսափորձն ապացուցում է, որ իշխանության ուզուրպացիան դատապարտված է:

- 2015-ը Մաթևոսյանական տարի էր: Ի՞նչ միջոցառումներ և իրադարձություններ տեղի ունեցան այս տարի:

- Տարին ավարտվում է և ես շատ  ուրախ եմ, որ այն համեստ ձևաչափի մեջ է ավարտվում, որովհետև ճոխ բաներ խոստացվեցին և տեղի չունեցան, այդ մասին արդեն խոսեցինք: Միևնույն ժամանակ ինքնաբուխ նախաձեռնություններով, աշխատանքով և իրականացումներով մեզ հետ է Հայաստանի հումանիտար գիտական միտքը, երկու համալսարան՝ Վանաձորի պետական համալսարանը և Հայ-Սլավոնական համալսարանը, որոնք իրականացրինիրենց դասական դարձած մաթևոսյանական ընթերցումները: Երկրորդ ուրախալի նորությունը  2016-ին Հրանտ Մաթևոսյանի անտիպների երկհատորյակի  հրատարակման համար Մշակույթի նախարարության հետ կնքած պայմանագիրն է: Երևանի Կենտրոն թաղապետարանի կրթության բաժնի ջանքերով Խնկո Ապեր գրադարանում կայացավ աշակերտների և իմ՝ որպես գրողի հիմնադրամի տնօրենի և որդու հանդիպումը: Շատ հետաքրքիր և գեղեցիկ հանդիպում էր:

- Ի՞նչ է Ձեզ տվել Հրանտ Մաթևոսյանի որդի լինելը:

- Նախ իմ քաղաքացի լինելը՝ առավել կամ պակաս չափով, իմ անձը և անհատականությունը, քանի որ ցանկացած ծնողի ներկայությունը զավակի ձևավորման ամենակարևոր նախադրյալն է՝ հիմքն ու հենքը: Հպարտ եմ, որ իր ժամանակակիցն եմ եղել, առավել հպարտ եմ, որ ունեցել եմ հնարավորություն ամենամոտից շփվելու իր հետ:

-Ձեզ ավելի շատ ճանաչում են որպես Հրանտ Մաթևոսյանի որդի՞, թե՞ որպես ռեժիսոր Դավիթ Մաթևոսյան:

- Դա հանրության խնդիրն է և յուրաքանչյուր մարդու: Չեմ կարծում, որ որևէ մեկի համար նշանակություն կունենա առաջին գործոնը: Դա միշտ իր պարտադիր բաժնեմասն է ունենալու, սակայն, երբ խոսում ենք լիարժեք և նորմալ մարդկանց մասին, մենք չունենք այդ վերապահումները: Լիարժեք, նորմալ մարդը անձին որպես անձի է վերաբերվում: Պարզ է, որ մեդիայի և լրատվամիջոցների, քաղաքական և մշակութային դաշտի ինչ-ինչ մարդկանց ու միավորների համար առաջնայինը Մաթևոսյանի որդի լինելն է, ինչը իրենց հանրային խնդիրն է:

- Կա՞ Հրանտ Մաթևոսյանի այնպիսի կերպար, որին Ձեզ նմանեցնում եք և որում կուզեիք լինել:

- Չէ երևի: Բոլորը, և ոչ մեկը... Տեր լինելը իր հիմնական հայեցակարգն էր, ինքը անընդհատ փորձում էր մեր իրականությանը տեր կանգնել և շատ անգամ հաջողում էր: Ովքեր կարողացել են նրա տեր լինելով իրենք էլ տեր դառնալ,առհավատչյան են էն բանի, որ նա հաջողում էր: Թերևս փորձում եմ իմ չափով, իմ նեդրումով տեր կանգնել իրականությանը որքան զորում եմ:

- Ինչ-որ խրատ կամ խոսք պահպանվե՞լ է Ձեր մեջ , որը փոխանցում եք նաև Ձեր երեխաներին:

- Իր գրականությունը: Չկա ձևակերպված խրատ, կարծում եմ՝ դա ձևական ստերեոտիպ է: Իհարկե ես չեմ բացառում, որ որևէ ծնող որդուն էդպիսի ձևակերպումով մի բանաձևում տված լինի, որ ամբողջ կյանքում հիշվի, բայց ես էդպիսի ձևակերպում չունեմ: Նա էնքան առատ ու շատրվանող գիտելիք, խոսք է թողել և մշակութային ժառանգություն, որ առանձին որևէ բանի մասին խոսելը չափազանց խեղճ կլինի, անիմաստ է:

- Ի՞նչ օր կամ իրադարձություն կա, որ կցանկանայիք անցյալից հետ բերել կապված Ձեր հոր հետ:

-Օր և իրադարձություն չէ, կուզեի միասին գյուղում լինեինք, սիրելի տեղեր ուներ, որ զբոսնում էինք: Կուզենայի էդքան սակավախոս ու ինքամփոփ չլիներ, ինչպես միշտ էր, ու մի քանի բառ ավել փոխանակեինք: Ինքը սակավախոս էր, բայց երբ սկսում էր մի բան պատմել, պատմում էր 10-15 րոպե, ու դրանք ամենևին պատմություններ չէին, դրանք շատ պարզ, հեգնանքով, պայծառ, երբեմն տխուր պատմություններ էին, որոնք ի վերջո դառնում էին խրատ: Այ էդ պատմություններից մի երկու-երեքը ինձ չէին խանգարի այսօր և առավել ևս չէին խանգարի մեր հանրային, քաղաքացիական, քաղաքական դաշտի ականջ, ուղեղ և լսելու ունակություն ունեցող մարդկանց:

Վերջում Դավիթը հիշեց Հրանտ Մաթևոսյանի կյանքի վերջին օրերից մի պատմություն. «Կյանքի վերջում՝ մահվանից մոտ մեկ ամիս առաջ, Սամվել Մկրտչյանի հետ, ով նույնպես հեռացել է կյանքից, մի տեղ երկուսով գայթեցին քայլելու ժամանակ: Հայրս թույլ էր, կարծեմ մթնշաղ էր, Սամվելը փորձեց օգնի՝ ինքն էլ գայթեց: Երբ երկուսով ուղղվել են, Հրանտն ասել է՝ ինձ մի՛ թուլացրու: Ուժեղացրո՛ւ կողքինիդ, երբ կարող ես, ու թող ինքը քեզ ուժեղացնի, երբ կարող է, և միասին ձեր գործն արեք, եթե նույն հավատամքի մարդիկ եք»:

Լուսանկարի հեղինակ` Անատոլի Ստեպանենկո

Սույն հարցազրույցը պատրաստվել է ԵՊԼՀ-ի «Լրագրության վարպետություն» առարկայի շրջանակներում

 

Share
Printer-friendly version
PDF version

Թեմատիկ նյութեր

Մեկնաբանություններ

Մեկնաբանել