The spam filter installed on this site is currently unavailable. Per site policy, we are unable to accept new submissions until that problem is resolved. Please try resubmitting the form in a couple of minutes.
Մշակույթ
Դեկտեմբեր 24, 2015
Արեն Մալաքյան. կինո փողոցում, տանը, սրճարանում
Գոհար Տեր-Հակոբյան
Ուսանողի հայացք
Արեն Մալաքյան. կինո փողոցում, տանը, սրճարանում

Արեն, մի անգամ պատմեցիր, որ Անդրեյ Զվյագինցևի «Վերադարձ» ֆիլմը դիտելուց հետո ապշած էիր, մեջդ ինչ-որ բան էր արթնացել ու ցանկացել էիր կինո նկարել: Ի՞նչն էր քեզ այդպես ոգևորել:

Գոյություն ունի կինոյի կախարդանք ասվածը: Զվյագինցևի մոտ այդ կախարդանքը շատ ուժեղ էր: Այդ ֆիլմում նա ստեղծել էր իր աշխարհը, մթնոլորտը ու փոխանցել էկրանին, իսկ էկրանից դա փոխանցվում էր քեզ: Դա իմ առաջին հանդիպումն էր մեծ կինեմատոգրաֆի հետ: Զվյագինցևը կարողացավ մեջս փոթորկել: Մինչ այդ նվագում էի Վանաձորի փողային նվագախմբում ու պատմվածքներ գրում, բայց դրանք փոքր փոթորիկներ էին: Ու հասկացա՝ միակ բանը, որի միջոցով կարող եմ առավելագույնս ինքս ինձ քամել, կինոն է: Այդ ժամանակ 15 տարեկան էի:

Այդ հանդիպումից անցավ մի քանի տարի ու միանգամից որոշեցիր ընդունվել Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտո՞ւտ:

Իրականում ամեն ինչ այդպես ուղիղ չէր: Այո, այդ ֆիլմից հետո որոշեցի, որ պետք է զբաղվել կինոյով, չնայած չգիտեի՝ ով է ռեժիսորը, իսկ ով՝ օպերատորը: Գրականություն ուսումնասիրելուց հետո հասկացա: 2008-ին դիմեցի Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի վավերագրական կինոյի ֆակուլտետ, բայց չընդունվեցի: Փոխարենն ինձ առաջարկեցին հեռակա սովորել հեռուստատեսային ռեժիսուրա: Մինչև երկրորդ կուրս մեզ թույլ չէին տալիս նկարահանել, մենք պատմվածքներ էինք գրում, ու ես դա չէի հասկանում: Ընդհարվեցի դասախոսների հետ, դուրս եկա ինստիտուտից, գնացի բանակ: «Մեր կինո» ամսագիրն էին ինձ միշտ ուղարկում, կարդում էի: Մի անգամ ամսագրում Էդգար Բաղդասարյանի հարցազրույցը կարդացի, ոգևորվեցի: Բանակից վերադառնալիս, մտածում էի ՎԳԻԿ ընդունվել, բայց, իմանալով, որ Էդգար Բաղդասարյանը կուրս է հավաքում, շատ հանգիստ մտափոխվեցի:

Ինչքանո՞վ նա բացեց ու զարգացրեց քո մեջ կինոռեժիսորին:

Ծնողներիս տված դաստիարակությունից հետո իմ մշակութային դաստիարակությունը ստացել եմ Էդգար Բաղդասարյանից: Նա ինձ ճիշտ ուղղություն էր տալիս՝ ցույց տալով, թե կինոն որտեղ է: Մոտեցրեց կինոյին, սովորեցրեց տարբերելլավ ու վատ կինոն:

Ի՞նչ հաճախականությամբ ես ֆիլմեր դիտում, որքա՞ն մեծ է կինոյի տեղը քո կյանքում:

Շատ մեծ է: Պարտադիր չի՝ կինո նայեմ, որ առնչվեմ կինոյին: Ամեն տեղ՝ փողոցում, տանը, սրճարանում, պետք է կինո լինի ինձ համար, ու անընդհատ կինոն պետք է ինձ հետ լինի: Այն ծնվում է ներսումդ, հետո ուղեղդ ձև է տալիս դրան, ու հետո փորձում ես այն իրականացնել: Առանց կինոյի հնարավոր չի, ի վերուստ տրված բան է, որն ուղղակի չես կարող փոխել:

Որո՞նք են սիրածդ ֆիլմերը, ռեժիսորները: Ո՞րն է քո սիրած կինոլեզուն:

Ես բազմապրոֆիլ կինո եմ սիրում: Պաշտում եմ Տարկովսկուն, Անտոնիոնիին, Բերգմանին, բայց կա նրանցից շատ տարբեր մի կինոլեզու, որը նույնպես սիրում եմ, օրինակ, Գոդարի ֆիլմերը: Ես սիրում եմ այն կինոն, որն իմ մեջ հարցեր է բարձրացնում ու նաև կինոլեզու է, այսինքն՝ պատկերների միջոցով միտք է արտահայտում: 

Ուսանողական տարիներին նկարահանել ես երեք ֆիլմ: Երկրորդ կուրսում արած «Սիրո խոստովանություն ճապոնական ոճով» կարճամետրաժ գեղարվեստականը Սոֆիայի «Նոր ալիք» ուսանողական ֆիլմերի միջազգային փառատոնում արժանացավ ժյուրիի հատուկ մրցանակին «Լավագույն մոնտաժ» անվանակարգում: Տարբեր երկրներում հաճախ լինելը և երիտասարդ կինոռեժիսորների հետ հանդիպումներն ի՞նչ ազդեցություն են ունենում քեզ վրա:

Ինձ դուր է գալիս մեկնել կինոփառատոների ոչ թե մրցանակներ ստանալու, այլ իմ տարիքի, բայց ուրիշ աշխարհայացք ունեցող կինոռեժիսորների հետ շփվելու համար: Հայաստանում գրեթե բոլորին ճանաչում եմ: Բայց ինձ նաև հետաքրքիր է, թե ինչպես է Անգլիայից կամ Ուգանդայից մի կինոռեժիսոր տեսնում աշխարհը, ինչպիսին են նրանց կինոն:

Կինոինստիտուտում սովորող շատ ուսանողներ կփաստեն, որ իրենց տրված տեխնիկական հնարավորությունները շատ դեպքերում զիջում են, օրինակ, ՎԳԻԿ-ի ուսանողներին տրված հնարավորություններին: Քո կարծիքով՝ արհեստավարժության առումով հայ երիտասարդ կինոռեժիսորները զիջո՞ւմ են այլազգի երիտասարդ կինոռեժիսորներին:

Խնդիրներն անհատական են և յուրաքանչյուրի մոտ՝ տարբեր: Ես ինձ պակաս չեմ զգում ՎԳԻԿ-ում կրթություն ստացած ուսանողից, Բուլղարիայում կամ Ալմաթայում ավարտած ռեժիսորների հետ համեմատության մեջ ոչ մի տարբերություն չեմ զգացել, որովհետև ես ինքս ինձ վրա շատ եմ աշխատում:

«Սիրո խոստովանություն ճապոնական ոճով»-ին հաջորդեց«Տատն ու պապը», որն Անջեյ Վայդայի կինոդպրոցի իրականացրած «Աշխարհը արևածագից մինչև մայրամուտ» լեհական վավերագրական նախագծի մի մասն էր: 2014-ին արդեն նկարահանեցիր «Աղջիկը լուսնի վրա»վավերագրականը, որն արժանացել է 5 մրցանակի՝ Ֆրեսկո, ղազախական «ԲԱՍՏԱՈՒ», WEBԾիրան, ArtFest և Նախագահի երիտասարդական մրցանակ: Այն նաև ցուցադրվել է «Ոսկեծիրանում»: Որո՞նք էին գլխավոր գործոնները, որոնք հաջողություն բերեցին ֆիլմին:

Այն հուզում է մարդկանց: Ես իմ առաջ խնդիր էի դրել, որ ֆիլմը նայելուց հետո դիտողը չպետք է խղճահարություն ունենա հաշմանդամություն ունեցող մարդու հանդեպ, այլ պետք է ունենա ինքն իր հանդեպ, որովհետև նա չի անում այն, ինչ անում է հաշմանդամը: Շատ մարդիկ մոտենում ու ասում էին, որ դիտելուց հետո ուզում են ֆիլմի հերոսների նման լինել: Ես փորձել եմ հաշմանդամներին ներկայացնել իրենց ուժեղ կողմերով: Ուզում էի մարդկանց ցույց տալ, որ հոգևոր բարձր արժեքները, աշխարհը փոխելու պատրաստակամությունն ավելի ուժեղ է, քան ֆիզիկական թուլությունը:  

Որպես կինոռեժիսոր ինչպե՞ս կարողացար սահմանափակ կարողությունների տեր մարդկանց հետ աշխատել ու հասնել փոխադարձ վստահության:

Նախագիծն սկսելուց առաջ գիտեի, որ նրանք շատ լուրջ բարդույթներ ունեն: Պետք էր նկարահանել նրանց վերելքներն ու անկումները այնպես, որպեսզի նրանք չնկատեն տեսախցիկի ներկայությունը: Պարզապես մերվեցինք նրանց հետ, սկզբում նրանք խաղում էին տեսախցիկի առաջ: Հետո մի օր ամեն ինչ փոխվեց, ու նրանք սկսեցին ոշադրություն չդարձնել ու կարևորություն չտալ տեսախցիկին: Մենք ինքներս էլ սկսեցինք չֆիքսվել դրա վրա: Վերջին նկարահանումների ժամանակ արդեն հերոսները պարզապես չէին նկատում մերտեսախցիկները:

Ինչպե՞ս ես վերաբերվում մրցանակներին:

Մեծ կարևորություն դրանց չեմ տալիս: Ինչ-որ զգայական բան ծնվում է մեջդ, երբ մի քանի ֆիլմից հաղթում է հենց քոնը: Բայց դա սուբյեկտիվ չափանիշ է, որովհետև չափանիշ որոշողներն էլ մարդիկ են: Այսօր փառատոների 90%-ը քաղաքականացված է: Բայց ես սիրում եմ մասնակցել կինոփառատոների ֆիլմեր դիտելու համար:

Ամենաթարմ աշխատանքդ «Հատուկ բաժին» խորագիրը կրող նոր ֆիլմաշարն է, որն արդեն ցուցադրվում է Հանրային հեռուստատեսությամբ: Նկարահանել ես վարպետիդ՝Էդգար Բաղդասարյանի հետ, արդեն որպես գործընկեր: Ինչպե՞ս էր:

Ֆենոմենալ հետաքրքիր և շատ պատասխանատու: Չէի պատկերացնում՝ ինչպես պետք է աշխատեմ, շատ դժվար էր կարծիք ասել կամ առաջարկներ անել մի մարդու, ով սովորեցրել է քեզ: Բայց ես ընդհանրապես ճնշված չէի զգում ինձ նրա հետ աշխատելիս: Շատ դեպքերում լսել եմ իր կարծիքը, որովհետև երկար տարիների փորձ ունեցող և արագ արձագանքող մարդ է: Ռեժիսորները սովորաբար էգոիստ են, բայց նա թույլ էր տալիս, որ ես նկարեմ այնպես, ինչպես ես եմ տեսնում: Շատ դեպքերում շտկումներ էր անում, բայց այնպես, որ ես չզգամ, որ թերացել եմ, որովհետև այդպես մեր ֆիլմը միայն շահում էր: Եթե նա չլիներ, ես  16 մասանոց ֆիլմ նկարելու առաջադրանքի տակից դուրս չէի գա:

Փաստորեն նկարահանել ես և´ խաղարկային, և´ վավերագրական կինո: Երկուսից ո՞ր մեկն է քո կինոձեռագրին և կինոնախապատվություններին ավելի համապատասխան:

Խաղարկային կինոյում, իմ կարծիքով, լարվածությունն ավելի մեծ է: Պետք է ստեղծես կյանքին մոտ իրավիճակ: Վավերագրական կինոյում էլ կա լարվածություն, որովհետև լարված սպասում ես մի իրավիճակի՝ այն չկորցնելու համար: Բայց ես երկու լարվածությունից էլ միշտ հաճույք եմ ստանում: Չեմ կարող ասել՝ որն է ավելի հոգեհարազատ ինձ: Եթե նկարում եմ ինչ-որ բան, ու այն կինո չի, ուրեմն ինձ հոգեհարազատ էլ չի:

Հե՞շտ է աշխատել հայկական կինոարտադրությունում:

Շատ դժվար է, որովհետև Հայաստանում կինոարտադրություն չկա: Ի՞նչ կինոարտադրություն, եթե տարեկան արտադրվում է մոտ տասը էժանագին կոմեդիա: Ոչ մի տեղ ֆինանսավորում չես գտնի, որպեսզի չնկարես թեթև և միայն կոմերցիոն նպատակներ հետապնդող ֆիլմ: Հիմա նաև շատ դժվար է դարձել ֆինանսավորում ստանալ եվրոպական շատ ֆոնդերից: Բայց ես կարծում եմ, որ եթե շատ ես ուզում, անպայման քո կինոն կնկարես: Ես իմ գաղափարով հետաքրքրել եմ շատ մարդկանց, ու նրանք պատրաստ են աշխատել ինձ հետ իմ հաջորդ ֆիլմի վրա:

Կուզեի՞ր ապրել ու ստեղծագործել ուրիշ երկրում, ուրիշ կինոիրականության մեջ:

Իրականում այս երկիրն ինձ շատ է սնուցում, բայց սնուցվելու հետ մեկտեղ ես չեմ կարողանում ռեալիզացնել: Այսինքն՝ կուտակվում է, սցենարի տեսք է ստանում, բայց դու չես կարողանում իրականացնել: Այդ տեսանկյունից կուզեի ապրել մի երկրում, որտեղ տարին մեկ-երկու անգամ կարողանայի իրականացնել գաղափարներս: Բայց հոգևոր տեսանկյունից՝ այս երկիրն է ինձ սնուցողը:

Ո՞րն է լավ կինոն:

Կարևոր է, որ այն, ինչ զգում ես, կարողանաս ճիշտ ձևի մեջ դնել:

Կինոյից առավել ի՞նչ կամ ո՞ւմ ես սիրում:

Կինոն լրիվ ուրիշ տեղում է: Բայց ինձ համար կարևոր է սիրել մարդկանց, հակառակ դեպքում ամեն ինչ անիմաստ է: Այսօր մարդիկ չարանում են: Կան մարդիկ, որոնք ավելի շատ են սիրում կենդանիներին, քան մարդկանց: Ես դա չեմ հասկանում ու չեմ կիսում նման տեսակետը: Մարդը պետք է մեծ սեր ունենա դեպի մարդ տեսակը, որովհետև միայն մարդն ունի գիտակցություն:

Ի՞նչ կփոխեիր Երևանում, Հայաստանում կամ մարդկանց մեջ:

Ես փոխելու համար եմ կինոյով զբաղվում, որովհետև կարծում եմ, որ արվեստն է մարդկանց մեջ ինչ-որ բաներ փոխում: Առաջին հերթին կփոխեի մարդկանց վերաբերմունքը միմյանց հանդեպ: Դժվարանում եմ համոզված ասել, որ սիրում եմ Երևանը, բայց ես ուզում եմ ուրիշ քաղաք տեսնել: Ուզում եմ սոցիալական լուրջ խնդիրներից ազատված մարդկանց տեսնել, մարդիկ, որ չեն մտածում գոյության պայքարի մասին: Այսօր հարգված են այն մարդիկ, ովքեր ունեն շատ փող, բայց չունեն մտավոր հորիզոններ: Ինձ համար ամենալուրջ խնդիրը արժեքների տակնուվրա վիճակն է:

Կյանքդ խաղարկայի՞ն կինոյին է մոտ, թե՞ վավերագրական: 

Միանշանակ խաղարկային: Ես սիրում եմ հետևել իմ կյանքին ու հետևելու ընթացքում փոխել, բեմադրել:

Կինո նկարելու ես քե՞զ, կինոփառատոների՞, թե՞ լայն լսարանի համար:

Մարդ տեսակի համար: Իմաստ չկա 5000 դոլար ծախսել ու ասել՝ էդ ֆիլմը ես ինքս ինձ համար եմ նկարել: Նկարում ես, որ ինչ-որ քո մեջ է, ցույց տաս ուրիշին:

Լուսանկարը` Արեն Մալաքյանի ֆեյսբուքյան էջից

Սույն հարցազրույցը պատրաստվել է ԵՊԼՀ-ի «Լրագրության վարպետություն» առարկայի շրջանակներում

Share
Printer-friendly version
PDF version

Թեմատիկ նյութեր

Մեկնաբանություններ

Մեկնաբանել